-------------------------------------------------------------------------------------------------+ IHS +-------------------------------------------------------------------------------------------------

Από τα ιστορικά αρχεία: το ΑΤΙΣ

Από τα διάφορα ιησουιτικά αρχεία που διαθέτει σήμερα η Μονή των Αθηνών, το πλέον ενδιαφέρον και εύχρηστο είναι το Αρχείο Τάγματος Ιησού Σύρου (ΑΤΙΣ). Και τούτο γιατί, επί πέντε περιόδους της ύπαρξης της Μονής στο νησί, πατέρες οι οποίοι είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία, προσέφεραν μέρος από τον πολύτιμο χρόνο τους, συλλέγοντας και καταγράφοντας υλικό: έγγραφα, κώδικες, εκδόσεις, φωτογραφίες και οπτικοακουστικά ντοκουμέντα. Το υλικό αυτό το έθεταν στη συνέχεια στη διάθεση των επισκεπτών, αλλά και των ειδικών ερευνητών και μελετητών, με στόχο την πληρέστερη και βαθύτερη κατανόηση της ζωής και της αποστολής τόσο των ιερομόναχων και μοναχών όσο και της κοινότητας των ιησουιτών γενικότερα, όπως αυτή υπήρχε μέσα στο συγκεκριμένο γεωγραφικό, κοινωνικό, πολιτισμικό και θρησκευτικό περιβάλλον.
    Αξίζει να αναφερθούν οι πατέρες που ασχολήθηκαν με την ιστορία της Μονής της Παναγιάς, αναδεικνύοντας την πνευματική και θεολογική βάση πάνω στην οποία αναπτύχθηκε το μοναστικό βίωμα των ιησουιτών επί τρεις και πλέον αιώνες: οι π.π. Φραγκίσκος Lalomia (1770-88), Δομήνικος Venturi (1806-23), Μποναβεντούρα Aloisio (1838-63), Ισίδωρος Περρής (1940-71), καθώς και ο π. Γαβριήλ Μαραγκός, ο οποίος από το 1978 έως σήμερα έχει την επιμέλεια του Αρχείου. Καθένας από αυτούς προσέθεσε ένα πολύτιμο λιθαράκι στη διαφύλαξη, την οργάνωση και την καταγραφή κωδίκων, λυτών, και κάθε είδους ντοκουμέντων.
    Το αρχειακό υλικό, ως προς το είδος και το περιεχόμενό του, είναι πολύ πλούσιο, περιλαμβάνοντας επιστολές, ομιλίες, κηρύγματα, ημερολόγια, λογιστικά και ιστορικά βιβλία, κτηματολόγια, έγγραφα θεολογικών, ηθικών και πνευματικών μελετών, κ.ά. Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται γενικά, το αρχείο δεν περιορίζεται στη θρησκευτική θεματολογία, αλλά εκτείνεται σε τομείς όπως τα μαθηματικά, η αστρονομία, η ιστορία, η αρχαία λογοτεχνία, οι πατερικές μελέτες, κ.λπ.
    Μέσα σε αυτήν τη μεγάλη ποικιλία ντοκουμέντων, ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά χειρόγραφα ξεχωρίζουν, ενδεικτικά, το λυτό παραχώρησης ενός φέουδου από τον τότε Δούκα του Αιγαίου (14ος αι.), μια δικαστική απόφαση του Αρχιεπισκόπου Ματούρη (1565), τα λεξικά-γραμματικές του Girolamo Germano (1622) και το Μαθηματάριο του Δανιήλ του Κεραμέως.
    Τα λυτά που περιλαμβάνονται στο αρχείο αξιοποίησαν στις εκδοθείσες μελέτες τους κυρίως οι π.π. Γεώργιος Ηofmann και Γαητάνος Romano (Cenni storici della missione della Compagnia di Gesù in Grecia. Palermo: Stab. Tip. G. Bondi, 1912), και ο Μάρκος Ρούσσος-Μηλιδώνης (Οι Ιησουίτες στον ελληνικό χώρο [1560-1915]. Αθήνα: Εκδόσεις Κ.Ε.Ο., 1981. Βλ. Εκδόσεις της Μονής). Οι κώδικες, πάλι, βρήκαν ιδιαίτερη ανταπόκριση σε φοιτητές, πανεπιστημιακούς καθηγητές και ιστορικούς.
    Δύο θεατρικά έργα αγνώστων συγγραφέων, που ανακαλύφθηκαν στο ΑΤΙΣ κατά τη δεκαετία του 1970, μελετήθηκαν από φοιτητές των Πανεπιστημίων Κρήτης και Αθηνών υπό την καθοδήγηση των καθηγητών Νίκου Παναγιωτάκη και Βάλτερ Πούχνερ, καταλήγοντας σε δύο ολοκληρωμένες, σημαντικές εκδόσεις. Πρόκειται για το χριστουγεννιάτικο θρησκευτικό δράμα Ηρώδης ή Η Σφαγή Των Νήπιων (κριτική έκδοση με εισαγωγή, σημειώσεις και γλωσσάριο, επ. Βάλτερ Πούχνερ. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 1998. Βλ. ιστοσελίδα των εκδόσεων) και το έργο Η Τραγέδια του Αγίου Δημητρίου (επιμ. Μ. Παναγιωτάκης, Βάλτερ Πούχνερ. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, 2000. Βλ. ιστοσελίδα των εκδόσεων), έργο το οποίο παίχτηκε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 1723.
    Δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε, επίσης, την άκρως ενδιαφέρουσα έκθεση του π. Φραγκίσκου Λα Λόμια, γραμμένη το 1788, σχετικά με την ίδρυση της Μονής των Ιησουιτών στη Σύρα, η οποία εκδόθηκε με τίτλο Το μοναστήρι της "Παναγιάς": Τα πρώτα χρόνια των Ιησουιτών στη Σύρο, (επιμ. π. Γαβριήλ Μαραγκός. Απανωσύρια: Κ.Ε.Ο. Σύρου, 1981. Βλ. Εκδόσεις της Μονής).
    Κλείνοντας αυτή τη σύντομη επισκόπηση, να σημειώσουμε ότι η συλλογή των αρχείων που έχουν συγκεντρωθεί στη Μονή των Ιησουιτών της Αθήνας, εκτός από το ΑΤΙΣ, περιλαμβάνει και άλλα αρχεία, όπως αυτό της Τήνου (ΑΤΙΤ), του οποίου η ταξιθέτηση και μια σύντομη καταγραφή έχουν ήδη αρχίσει.

                                                                                       π. Γαβριήλ Μαραγκός
                                                                                 gabriel.marangos@jesuites.com